Euthanasie, polemiek en problematiek
In het voorjaar van 2002 werd door onze vaderlandse politici een moedige sprong voorwaarts genomen in ongetwijfeld één van de belangrijkste ethische dossiers van de afgelopen decennia. Op 22 mei 2002 werd immers de wet betreffende de euthanasie in het parlement aangenomen. De toenmalige beleidsvoerders hadden er een zware dobber aan gehad, maar het bereikte resultaat was en is nog steeds historisch te noemen, zeker in een internationale context, waar we als klein land ongetwijfeld een voortrekkersrol hebben gespeeld.
Nu - 7 jaar later - lijkt men de discussie naar aanleiding van een aantal schrijnende casussen weer helemaal open te willen trekken. Voor- en tegenstanders van een wettelijke regeling voor euthanasie vullen blad na blad met (soms minder nuchtere) analyses en (vaak dwarse) meningen. Dit feit alleen al wijst er op dat de wetgeving in haar huidige vorm, ondanks alle goede bedoelingen die er achter schuilen, niet volmaakt is en problemen stelt die een oplossing behoeven.
In een recente publicatie van Tertio (1 april 2009) en De Huisarts van deze week (9 april 2009) herinnerden enkele prominente auteurs ons er nogmaals aan dat euthanasie, wettelijk gezien, nog altijd geen recht is. Herman Nys stelt daarenboven onomwonden dat de wet volledig gefaald heeft en “de evolutie naar een toestand waarin euthanasie als 'normaal' medisch handelen wordt beschouwd” in de hand heeft gewerkt. In de praktijk worden de wettelijke regels amper nageleefd en is “de kloof tussen wet en medische praktijk groter dan ooit tevoren”, aldus Nys.
Hij gaat hierbij nogal kort door de bocht. Om zijn mening te staven, veronderstelt hij immers een heleboel verregaande misbruiken in de medische praktijk van euthanasie die hij nergens documenteert of staaft. En stellen dat door de invoering van de wet de poort naar 'dood op bestelling' wijd open is gesteld, is volgens officiële cijfers manifest onjuist. Bewijs hiervan drie gepubliceerde rapporten van de Federale Controle- en Evaluatiecommissie Euthanasie, volgens welke er helemaal geen wildgroei is ontstaan (de Commissie ontving in 2006, 429 registratiedocumenten voor euthanasie en in 2007, 495). De artsen leven hierbij, nog steeds volgens de Commissie, de wettelijke voorwaarden strikt na.
Daarbij bevestigen talrijke, vaak persoonlijke verhalen ons dat wanneer de euthanasieprocedure vlot en correct verloopt mensen op een heel serene wijze afscheid kunnen nemen van hun naasten en het leven en hiervoor dankbaar zijn. Want ook daar gaat mr. Nys in zijn tirade volledig aan voorbij: de eigenlijke doelstelling van de wet van 2002 is het garanderen van een waardig levenseinde voor bepaalde categorieën van patiënten die uitzichtloos lijden. Het alternatief is vaak mensonwaardig. In de praktijk gebeuren soms zaken waarbij men zich ernstige vragen kan stellen. Is het bijvoorbeeld zoveel beter om patiënten van water en voedsel af te snijden teneinde hun levenseinde zich 'natuurlijk' te laten voltrekken? Of nog, is de zaak van mevrouw Van Esbeen niet indicatief voor een zekere vorm van wrede veronachtzaming voor het lijden van een lichaam dat gewoon 'op' is?
Daarenboven komen bepaalde vormen van uitzichtloos lijden, weze het omwille van leeftijd, geestestoestand of pathologie, niet eens in aanmerking voor euthanasie. Vanuit juridisch oogpunt ís euthanasie geen persoonlijk recht. Dat staat vast. Euthanasie ís ook geen 'normale' medische praktijk geworden, in tegenstelling tot wat mr. Nys beweert. De dood is geen banaal gegeven en zal het ook nooit zijn. Maar het zelfbeschikkingsrecht van de mens, een kenmerk eigen aan zijn bestaan, moet onder alle omstandigheden gegarandeerd worden. En dat tot aan de dood, deze inbegrepen. Minder is moreel onaanvaardbaar.
De euthanasiewet heeft in dat opzicht volgens ons dan ook allesbehalve gefaald. Uit de praktijk blijkt echter dat de wet toe is aan verfijning. De vele schrijnende verhalen, al dan niet onder mediabelangstelling, rond de euthanasievraag bij minderjarigen, dementerenden, hoogbejaarden, de discussie rond de doorverwijzingsplicht voor artsen…, nopen tot maatschappelijke reflectie.
Daarom vragen we dat de politici de debatten rond euthanasie heropenen en de oefening verderzetten die ze in 2002 gestart zijn. Bijdragen tot de humanisering van de laatste fase van ons leven en voorzien in een optimale levenseindezorg met respect voor individuele keuzes, vergt in een levensbeschouwelijk divergent landschap de nodige politieke moed, daar zijn we ons van bewust. België mag echter de trein niet missen om het zelfbeschikkingsrecht op deze manier in zijn wetgevend kader te implementeren en zo opnieuw een voortrekkersrol te gaan spelen op nationaal en internationaal niveau.
Sonja Eggerickx
voorzitter Unie Vrijzinnige Verenigingen
Dit persbericht verscheen in De Huisarts.
(foto: Syringe or Injection van prashant_zi)